توضیحات
دانلود کتاب روان شناسی در قرآن مفاهیم و آموزها محمد کاویانی
بررسی رابطه جامعه، آموزش و پرورش و نهادهای آموزشی در یک منبع دانشگاهی جامع
کتاب «روان شناسی در قرآن؛ مفاهیم و آموزه ها» نوشته محمد کاویانی، اثری در حوزه روان شناسی و مطالعات قرآنی است که تلاش می کند برخی از مفاهیم اساسی روان شناسی را با تکیه بر آموزه ها و مبانی قرآن بررسی کند. نقطه شروع کتاب این پرسش اساسی است که اگر قرار باشد روان شناسی از منظر قرآنی مطالعه شود، چه تفاوتی در مبانی و شیوه نگاه به انسان، شناخت، انگیزش، رشد و سلامت روان ایجاد خواهد شد.
نویسنده در این اثر روان شناسی معاصر را از نظر مبانی انسان شناختی، معرفت شناختی، هستی شناختی و روش شناختی مورد توجه قرار می دهد و در برابر آن، ایده شکل گیری «روان شناسی در رهیافت قرآنی» را مطرح می کند؛ رویکردی که از یک سو می تواند از یافته های علمی معتبر روان شناسی معاصر بهره ببرد و از سوی دیگر، مبانی و چارچوب کلی خود را با نظام معرفتی اسلام هماهنگ کند.
کتاب در نه فصل تنظیم شده و از مباحث مقدماتی و مبانی نظری شروع می شود و به موضوعاتی مانند احساس، ادراک و شناخت، انگیزش، رشد، روان شناسی اجتماعی، سلامت روانی و روان شناسی مثبت می رسد. در واقع، اثر فقط به بیان چند مفهوم روان شناختی در قرآن محدود نمی شود، بلکه تلاش می کند نسبت میان روان شناسی معاصر و یک رهیافت قرآنی را نیز روشن کند. در فصل های مختلف، موضوعاتی مانند ادراک حسی، احساس و ادراک، نیازها و مفاهیم روان شناسی اجتماعی، سلامت روانی و جنبه های مثبت روان انسان در چارچوب موضوع کتاب مطرح می شوند. از این جهت، «روان شناسی در قرآن؛ مفاهیم و آموزه ها» برای خواننده ای که به دنبال شناخت رابطه میان روان شناسی، قرآن و مبانی اسلامی است، اثری قابل توجه محسوب می شود. این کتاب توسط پژوهشگاه حوزه و دانشگاه منتشر شده و ساختار آن به گونه ای است که هم مباحث نظری و بنیادی و هم موضوعات کاربردی تر روان شناسی را در کنار یکدیگر قرار می دهد.
مشخصات کتاب روان شناسی در قرآن مفاهیم و آموزها محمد کاویانی

معرفی کوتاه کتاب روان شناسی در قرآن مفاهیم و آموزها محمد کاویانی
«روان شناسی در قرآن؛ مفاهیم و آموزه ها» نوشته محمد کاویانی، کتابی است که به بررسی شماری از موضوعات روان شناختی از منظر قرآن می پردازد و در عین حال تلاش می کند مبانی لازم برای شکل گیری یک رهیافت قرآنی در روان شناسی را توضیح دهد.
این کتاب بر این ایده استوار است که روان شناسی را نمی توان جدا از مبانی نظری آن بررسی کرد. هر دیدگاه روان شناختی درباره انسان، شناخت، رفتار و زندگی روانی، به صورت مستقیم یا غیر مستقیم بر مجموعه ای از پیش فرض ها درباره انسان و جهان تکیه دارد. به همین دلیل، نویسنده ابتدا به سراغ مبانی می رود و سپس موضوعات روان شناختی را بررسی می کند.
ساختار نه فصلی کتاب، طیف نسبتا گسترده ای از مباحث را پوشش می دهد. پس از کلیات و مبانی روان شناسی در رهیافت قرآنی، موضوعاتی مانند احساس، ادراک و شناخت، انگیزش، رشد، روان شناسی اجتماعی، سلامت روانی و روان شناسی مثبت بررسی می شوند.
نکته مهم در معرفی این اثر آن است که کتاب ادعا نمی کند تمام مباحث روان شناسی را از منظر قرآن پوشش داده است. در توضیحات اثر نیز به محدودیت های موجود و تمرکز بر تعدادی از مفاهیم روان شناختی اشاره شده است. بنابراین بهتر است کتاب را بیشتر به عنوان تلاشی برای بررسی برخی از حوزه های مهم روان شناسی در چارچوب رهیافت قرآنی در نظر گرفت، نه یک دانشنامه کامل از تمام موضوعات روان شناسی اسلامی.
از سوی دیگر، نویسنده رابطه میان روان شناسی معاصر و رهیافت قرآنی را نیز مورد توجه قرار می دهد. در این نگاه، استفاده از یافته های علمی روان شناسی معاصر کنار گذاشته نمی شود، بلکه این یافته ها باید در چارچوب معرفتی مورد نظر کتاب قرار بگیرند و با دیگر شاخه های علوم اسلامی هماهنگی داشته باشند.
چرا مطالعه روان شناسی در قرآن مفاهیم و آموزها اهمیت دارد؟
روان شناسی با بسیاری از جنبه های زندگی انسان ارتباط دارد؛ از شناخت و احساس گرفته تا انگیزه، رشد، روابط اجتماعی و سلامت روان. به همین دلیل، نوع نگاه یک مکتب فکری به انسان می تواند در نحوه تعریف و بررسی این مفاهیم تاثیر بگذارد.
از دیدگاه کتاب، یکی از مسائل مهم این است که روان شناسی معاصر بر مبانی مشخصی شکل گرفته است و این مبانی تنها به روش های تحقیق محدود نمی شوند. برداشت از انسان، جهان، شناخت و واقعیت نیز می تواند بر نظریه پردازی روان شناختی اثر بگذارد.
اهمیت رویکرد قرآنی در این زمینه، در تلاش برای بررسی دوباره این مبانی از منظر قرآن است. چنین رویکردی می خواهد ببیند مفاهیمی که در روان شناسی درباره انسان مطرح می شوند، چگونه می توانند در چارچوب یک نظام معرفتی اسلامی مورد مطالعه قرار گیرند.
از این جهت، مطالعه کتاب تنها برای کسانی که به قرآن علاقه دارند اهمیت ندارد؛ بلکه برای دانشجویان و پژوهشگرانی که درباره روان شناسی اسلامی، مبانی نظری علوم انسانی و رابطه میان دین و روان شناسی مطالعه می کنند نیز می تواند مفید باشد.
آیا می توان روان شناسی را بر اساس آموزه های قرآن بررسی کرد؟
بله؛ موضوع اصلی کتاب دقیقا بررسی امکان و چارچوب چنین رویکردی است و نویسنده تلاش می کند برخی مفاهیم روان شناختی را با تکیه بر مبانی و آموزه های قرآنی مطالعه کند.
در کتاب روان شناسی در قرآن مفاهیم و آموزها چه می خوانیم؟
کتاب در نه فصل تنظیم شده و مسیر بحث از مباحث بنیادی به سمت موضوعات مشخص روان شناسی حرکت می کند. این ساختار باعث می شود خواننده ابتدا با مفهوم رهیافت قرآنی و مبانی آن آشنا شود و سپس به سراغ موضوعات تخصصی تر برود.
فصل اول: کلیات
فصل نخست به معرفی کلی موضوع اختصاص دارد. در این بخش، مفهوم «رهیافت قرآنی» و معنای روان شناسی در چنین چارچوبی مورد توجه قرار می گیرد.
یکی از پرسش های اصلی این بخش این است که منظور از روان شناسی در رهیافت قرآنی چیست و این رویکرد چه جایگاهی در میان مطالعات روان شناختی دارد.
در فهرست مطالب این فصل، موضوعاتی مانند اهداف آموزشی، معنای رهیافت قرآنی و روان شناسی در رهیافت قرآنی دیده می شود. بنابراین این فصل نقش مقدمه ای برای ورود به مباحث اصلی کتاب را دارد.
فصل دوم: مبانی روان شناسی در رهیافت قرآنی
در فصل دوم، بحث از سطح تعریف و کلیات فراتر می رود و به مبانی نظری می رسد. نویسنده مبانی روان شناسی را از منظر قرآن مورد بررسی قرار می دهد.
در میان موضوعات این فصل، مبانی انسان شناختی و هستی شناختی روان شناسی از دیدگاه قرآن مطرح شده است. این مباحث اهمیت زیادی دارند، زیرا تصویری که یک رویکرد از انسان و هستی ارائه می کند، می تواند بر سایر مفاهیم روان شناختی آن اثر بگذارد.
در واقع، این فصل تلاش می کند زمینه نظری لازم را برای فصل های بعد فراهم کند. پیش از آنکه درباره احساس، شناخت، انگیزش یا رشد صحبت شود، باید مشخص باشد که این مفاهیم در چه چارچوبی قرار می گیرند.
فصل سوم: احساس، ادراک و شناخت
فصل سوم به یکی از بخش های بنیادی روان شناسی اختصاص دارد: نحوه احساس، ادراک و شناخت انسان.
در فهرست مطالب این فصل، موضوعاتی مانند ادراک حسی از دیدگاه قرآن و جایگاه احساس و ادراک در قرآن مطرح شده اند. بنابراین نویسنده تلاش می کند مفاهیم مربوط به دریافت و پردازش اطلاعات را از زاویه مورد نظر کتاب بررسی کند.
قرار گرفتن این فصل پس از مباحث مبنایی نیز منطقی است؛ زیرا احساس، ادراک و شناخت از فرایندهای اساسی زندگی روانی انسان هستند و نوع نگاه به آنها می تواند بر درک بسیاری از رفتارها و تجربه های انسانی اثر بگذارد.
فصل چهارم: انگیزش در قرآن
انگیزش یکی از موضوعات اصلی روان شناسی است و به عواملی مربوط می شود که رفتار انسان را به حرکت درمی آورند یا جهت می دهند.
کتاب در فصل چهارم این موضوع را در چارچوب قرآن بررسی می کند. قرار گرفتن انگیزش در کنار مباحثی مانند شناخت و رشد، نشان می دهد که نویسنده به یکی از ابعاد مهم رفتار انسانی توجه کرده است.
بررسی انگیزش از منظر قرآنی می تواند زمینه ای برای مطالعه ارتباط میان خواسته ها، اهداف، رفتار و جهت گیری های انسان فراهم کند؛ البته جزئیات هر یک از این مباحث باید بر اساس محتوای خود کتاب بررسی شود.
فصل پنجم: رشد از دیدگاه قرآن
فصل پنجم به مفهوم رشد اختصاص دارد. رشد یکی از موضوعات مهم روان شناسی است و در این کتاب تلاش شده است از منظر قرآن مورد بررسی قرار گیرد.
این فصل ادامه طبیعی مباحث قبلی است؛ زیرا انسان تنها مجموعه ای از احساسات و شناخت های ثابت نیست، بلکه در طول زندگی تغییر و تحول پیدا می کند. بنابراین بررسی رشد از دیدگاه قرآنی، بخشی از تلاش کتاب برای ارائه تصویری گسترده تر از انسان است.
فصل ششم: روان شناسی اجتماعی؛ پیش نیازها
در فصل ششم، موضوع روان شناسی اجتماعی وارد ساختار کتاب می شود. این فصل با عنوان «روان شناسی اجتماعی؛ پیش نیازها» معرفی شده است.
ورود روان شناسی اجتماعی به کتاب اهمیت دارد، زیرا زندگی روانی انسان تنها در درون فرد شکل نمی گیرد و انسان در ارتباط با دیگران و در بستر جامعه زندگی می کند.
عنوان «پیش نیازها» نیز نشان می دهد که این فصل زمینه لازم را برای فصل بعد فراهم می کند؛ جایی که مفاهیم روان شناسی اجتماعی به شکل مستقیم تر بررسی می شوند.
فصل هفتم: روان شناسی اجتماعی؛ مفاهیم
فصل هفتم ادامه بحث روان شناسی اجتماعی است و به مفاهیم این حوزه می پردازد.
در توضیحات کتاب به موضوع نیازها و مفاهیم روان شناسی اجتماعی اشاره شده است. بنابراین این بخش تلاش می کند برخی از مفاهیم مربوط به روابط و زندگی اجتماعی انسان را در چارچوب رهیافت قرآنی بررسی کند.
این دو فصل در کنار یکدیگر نشان می دهند که کتاب، روان شناسی را صرفا مطالعه فرد جدا از جامعه نمی داند و برای بعد اجتماعی زندگی انسان نیز جایگاه مستقلی در نظر گرفته است.
فصل هشتم: سلامت روانی
سلامت روانی یکی از کاربردی ترین موضوعات کتاب است. این فصل به بررسی سلامت روانی در چارچوب کلی رهیافت قرآنی اختصاص دارد.
اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می شود که سلامت روان تنها به نبود مشکل روان شناختی محدود نیست و با کیفیت زندگی روانی انسان نیز ارتباط دارد. کتاب با قرار دادن این موضوع در یکی از فصل های پایانی، پس از مباحث مربوط به شناخت، انگیزش، رشد و روابط اجتماعی، به یکی از مسائل مهم و کاربردی روان شناسی می رسد.
فصل نهم: روان شناسی مثبت
آخرین فصل کتاب به روان شناسی مثبت اختصاص دارد. در فهرست مطالب، موضوعاتی مانند مقدمه و «خود مثبت» برای این فصل ذکر شده است.
قرار گرفتن روان شناسی مثبت در پایان کتاب، این امکان را فراهم می کند که مباحث مربوط به زندگی روانی سالم و جنبه های مثبت وجود انسان نیز در چارچوب کلی اثر مورد توجه قرار گیرد.
به این ترتیب، مسیر کتاب از مباحث بنیادی آغاز شده و در نهایت به سلامت روانی و روان شناسی مثبت می رسد.
فهرست مطالب کتاب روان شناسی در قرآن مفاهیم و آموزها
مروری بر فصل های اصلی کتاب
روان شناسی در رهیافت قرآنی چه ویژگی هایی دارد؟
بر اساس توضیحات کتاب، یکی از ویژگی های اصلی رهیافت قرآنی این است که روان شناسی صرفا بر اساس یک مجموعه محدود از یافته های تجربی تعریف نشود، بلکه مبانی آن نیز با قرآن و نظام معرفتی اسلام هماهنگ باشد.
این موضوع به چهار دسته مبانی اشاره می کند که در توضیحات کتاب مورد توجه قرار گرفته اند: مبانی انسان شناختی، معرفت شناختی، هستی شناختی و روش شناختی.
در چنین چارچوبی، بحث فقط درباره اضافه کردن چند مفهوم قرآنی به روان شناسی موجود نیست. مسئله بنیادی تر این است که خود تصویر انسان، شناخت و واقعیت نیز مورد بررسی قرار گیرد.
در عین حال، توضیحات اثر تاکید می کند که رهیافت قرآنی لزوما به معنای نادیده گرفتن یافته های علمی روان شناسی معاصر نیست. بلکه این کتاب بر بهره گیری از یافته های علمی مسلم در کنار قرار گرفتن آنها در چارچوب معرفتی اسلام تاکید دارد.
رابطه روان شناسی معاصر و روان شناسی قرآنی چگونه مطرح می شود؟
کتاب میان دستاوردهای روان شناسی معاصر و تلاش برای ایجاد یک رهیافت قرآنی تقابل ساده ای ایجاد نمی کند. در توضیحات اثر، از یک سو بر استفاده از یافته های علمی مسلم روان شناسی معاصر تاکید شده و از سوی دیگر، بر ضرورت هماهنگی این دانش با هندسه معرفتی اسلام تاکید شده است.
این مسئله یکی از مهم ترین مباحث نظری کتاب محسوب می شود، زیرا پرسش درباره روان شناسی اسلامی تنها پرسش درباره چند مفهوم دینی نیست؛ بلکه مسئله به مبانی تولید دانش روان شناختی نیز ارتباط پیدا می کند.
از این منظر، کتاب می خواهد زمینه ای برای بررسی روان شناسی در چارچوبی فراهم کند که هم از یافته های علمی استفاده کند و هم با مبانی اسلامی و دیگر شاخه های علوم اسلامی هماهنگ باشد.
سلامت روانی در نگاه کتاب
سلامت روانی یکی از موضوعات مهم فصل هشتم است و در ساختار کتاب پس از مباحث مربوط به شناخت، انگیزش، رشد و روان شناسی اجتماعی قرار گرفته است.
این جایگاه نشان می دهد که سلامت روانی در چارچوب کلی اثر به عنوان موضوعی جدا از سایر جنبه های زندگی انسان بررسی نمی شود. شناخت، انگیزش، رشد و ارتباطات اجتماعی همگی از موضوعاتی هستند که پیش از رسیدن به فصل سلامت روانی مورد بحث قرار گرفته اند.
بنابراین، خواندن فصل هشتم در کنار فصل های قبلی می تواند درک بهتری از جایگاه سلامت روانی در ساختار کلی کتاب ایجاد کند.
مهم ترین محورهای کتاب
- تعریف و بررسی رهیافت قرآنی در روان شناسی
- بررسی مبانی انسان شناختی روان شناسی از دیدگاه قرآن
- بررسی مبانی هستی شناختی در چارچوب رهیافت قرآنی
- مطالعه احساس و ادراک از منظر قرآن
- بررسی ادراک حسی و شناخت
- بررسی انگیزش در قرآن
- مطالعه مفهوم رشد از دیدگاه قرآن
- بررسی موضوعات روان شناسی اجتماعی
- مطالعه نیازها و مفاهیم اجتماعی انسان
- بررسی سلامت روانی در چارچوب قرآنی
- توجه به مفاهیم روان شناسی مثبت
- بررسی مفهوم خود مثبت در چارچوب مباحث کتاب
کتاب روان شناسی در قرآن مفاهیم و آموزها برای چه کسانی مناسب است؟
این کتاب برای افرادی مناسب است که می خواهند رابطه میان روان شناسی و قرآن را از سطح بحث های عمومی فراتر ببرند و با یک چارچوب نظری مشخص آن را دنبال کنند. ساختار کتاب نشان می دهد که مخاطب اصلی آن می تواند دانشجویان و پژوهشگران حوزه روان شناسی، روان شناسی اسلامی، علوم اسلامی و مطالعات میان رشته ای دین و روان شناسی باشد.
کتاب همچنین برای کسانی مناسب است که درباره مبانی علوم انسانی از منظر اسلام مطالعه می کنند و می خواهند بدانند مفاهیم اساسی روان شناسی مانند شناخت، انگیزش، رشد، روابط اجتماعی و سلامت روان چگونه می توانند در چارچوب یک رهیافت قرآنی بررسی شوند.
با توجه به ماهیت موضوع، کتاب برای مطالعه تخصصی مناسب تر از مطالعه تفننی است و خواننده ای که با مفاهیم پایه روان شناسی یا مطالعات دینی آشنایی داشته باشد، احتمالا ارتباط بیشتری با مباحث آن برقرار خواهد کرد.
دانشجویان روان شناسی
برای آشنایی با تلاش های صورت گرفته در زمینه شکل گیری روان شناسی با رویکرد قرآنی.
علاقه مندان به رابطه قرآن و روان شناسی
برای آشنایی منظم با برخی مفاهیم روان شناختی مورد بررسی در قرآن.
دانشجویان علوم اسلامی و الهیات
برای شناخت ارتباط میان آموزه های قرآن و مباحث روان شناختی.
پژوهشگران مطالعات میان رشته ای
برای استفاده از یک چارچوب منظم در مطالعه ارتباط روان شناسی و معارف قرآنی.
چرا مبانی انسان شناختی در روان شناسی اهمیت دارند؟
تصویری که یک نظریه از انسان ارائه می دهد، می تواند بر بسیاری از مفاهیم روان شناختی آن تاثیر بگذارد. اگر انسان صرفا موجودی با فرایندهای زیستی و روانی تعریف شود، نتیجه می تواند با دیدگاهی که برای انسان ابعاد معنوی و دینی نیز در نظر می گیرد متفاوت باشد.
به همین دلیل، کتاب پیش از ورود گسترده به موضوعات روان شناختی، به مبانی انسان شناختی و هستی شناختی توجه می کند. این ترتیب به خواننده کمک می کند مفاهیم بعدی را جدا از چارچوب نظری آنها نبیند.
در واقع، یکی از نکات مهم کتاب این است که بحث درباره روان شناسی قرآنی از انتخاب چند موضوع مانند انگیزش یا سلامت روان آغاز نمی شود؛ بلکه ابتدا این پرسش مطرح می شود که روان شناسی در چه نظام معرفتی و با چه تصویری از انسان باید شکل بگیرد.
احساس، ادراک و شناخت چه جایگاهی در کتاب دارند؟
احساس، ادراک و شناخت از مفاهیم پایه در روان شناسی هستند و فصل سوم کتاب به آنها اختصاص دارد. در این بخش، موضوعاتی مانند ادراک حسی و جایگاه احساس و ادراک در قرآن مطرح می شوند.
پرداختن به این موضوعات اهمیت دارد، زیرا انسان بخش زیادی از ارتباط خود با جهان و دیگران را از طریق فرایندهای حسی و شناختی تجربه می کند. بنابراین هر تلاش برای ارائه یک تصویر جامع از زندگی روانی انسان، ناگزیر باید به این فرایندها توجه کند.
در این کتاب، این مباحث در چارچوب رهیافت قرآنی بررسی می شوند و در کنار فصل های مربوط به انگیزش، رشد و روان شناسی اجتماعی، بخشی از تصویر کلی نویسنده درباره انسان را تشکیل می دهند.
جمع بندی؛ نگاهی به رابطه قرآن و روان شناسی
«روان شناسی در قرآن؛ مفاهیم و آموزه ها» تلاش می کند تصویری از روان شناسی در چارچوب یک رهیافت قرآنی ارائه دهد. کتاب از این دیدگاه آغاز می کند که روان شناسی تنها مجموعه ای از نظریه ها و روش های تجربی نیست، بلکه بر مبانی مختلفی درباره انسان، هستی، شناخت و روش شناختی نیز تکیه دارد.
به همین دلیل، دو فصل نخست کتاب به کلیات و مبانی اختصاص یافته اند. پس از آن، نویسنده وارد موضوعات مشخص روان شناسی می شود و احساس، ادراک و شناخت، انگیزش، رشد، روان شناسی اجتماعی، سلامت روانی و روان شناسی مثبت را مورد توجه قرار می دهد.
یکی از نکات مهم اثر این است که میان استفاده از دستاوردهای علمی روان شناسی معاصر و توجه به مبانی اسلامی نوعی ارتباط برقرار می کند. بر اساس توضیحات کتاب، رهیافت قرآنی قرار نیست صرفا یافته های روان شناسی معاصر را کنار بگذارد؛ بلکه هدف آن است که این یافته ها در چارچوب معرفتی اسلام مورد استفاده و بررسی قرار گیرند و با دیگر شاخه های علوم اسلامی هماهنگ باشند.
در نتیجه، کتاب را می توان تلاشی برای بررسی بخشی از مفاهیم روان شناسی از منظر قرآن و در عین حال بحث درباره مبانی شکل گیری روان شناسی با رویکرد قرآنی دانست. گستره موضوعات کتاب از مباحث شناختی مانند احساس و ادراک تا مباحثی مانند انگیزش، رشد، روابط اجتماعی، سلامت روانی و روان شناسی مثبت ادامه پیدا می کند.
جمع بندی؛ نگاهی به رابطه قرآن و روان شناسی
این اثر برای خواننده ای که به دنبال یک معرفی عمومی و ساده از روان شناسی نیست، بلکه می خواهد درباره رابطه روان شناسی و قرآن با رویکردی منظم تر مطالعه کند، مناسب تر است. دانشجویان روان شناسی، روان شناسی اسلامی، علوم اسلامی و الهیات و همچنین پژوهشگران حوزه علوم انسانی اسلامی می توانند مخاطبان اصلی آن باشند.
در نهایت، مهم ترین پرسش کتاب را می توان چنین خلاصه کرد: چگونه می توان مفاهیم و مسائل روان شناسی را در چارچوبی بررسی کرد که از یک سو با دانش علمی روان شناسی معاصر ارتباط داشته باشد و از سوی دیگر با مبانی و آموزه های قرآن و نظام معرفتی اسلام هماهنگ باشد. پاسخ کتاب به این پرسش در مجموعه ای از مباحث نظری و موضوعی درباره انسان، شناخت، انگیزش، رشد، جامعه، سلامت روان و جنبه های مثبت زندگی روانی دنبال می شود.
پیشنهاد مطالعه
اگر به مطالعه منابع تخصصی علاقه دارید، این کتاب را هم ببینید





نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.